Kanalizacja na przestrzeni wieków
Od redakcji: przedstawiamy Państwu oryginalny tekst Przemysława Przybylskiego z firmy PAECH Sp. z o.o. – w przekonaniu, że historyczna perspektywa dyskusji „betonowe studzienki kanalizacyjne i rewizyjne kontra inne rozwiązania” uzyska niezbyt często spotykaną płaszczyznę porównań.
Człowiek a środowisko naturalne
Człowiek wtapiając się w środowisko naturalne w jakim upodobał sobie żyć zaczął z czasem pojmować jego ulotność i delikatność. Wokół domostw i osiedli ludzkich zaczęły gromadzić się odpady wynikające z egzystencji ich mieszkańców, świadectwo bezwzględnego rozwoju cywilizacji.
W pewnym momencie stwierdzono zapewne, że trzeba z tym problemem zrobić porządek. Wymagania i gusta człowieka zmieniały się wraz z jego coraz silniejszym wtapianiem się w krajobraz. Ludzie zaczęli myśleć społecznie, narodziło się między innymi poczucie porządku i utrzymania ładu wokół siebie, poprawienia swoich warunków życia. Jednym z przykładów owego pozytywnego myślenia są działania człowieka w kierunku doprowadzania wody do własnych domostw - oraz odprowadzania ścieków poza miejsce bytowania.
Pierwsze budowle zorganizowanej sieci wodociągów i kanalizacji są datowane na 3500-3000 lat p.n.e. i pochodzą z dorzecza Eufratu, terenów dzisiejszej północnej Syrii. Wykopaliska archeologiczne ujawniły systemy kanałów o przekrojach prostokątnych i kołowych wykonane z rur ceramicznych!
W starożytnym Egipcie znaleziono natomiast ślady rurociągów przeznaczonych do odprowadzania ścieków oraz wód opadowych, wykonane z blachy miedzianej (Rys. 1). Znalezisko to, datowane na rok 2700 p.n.e., uświadamia nam niezwykłą wagę, jaką do higieny przykładali mieszkańcy dawnego Egiptu.
Rys. 1
Sumerowie nadali kanalizacji cechy sieci budując kanały z rozgałęzieniami do poszczególnych domów. Schemat takiego kanału przedstawia rysunek 2. Materiałami jakich użyto do budowy pokazanych systemów były rury gliniane, stanowiące przyłącza - oraz wypalane cegły i płyty tworzące konstrukcję kolektorów głównych.
Rys. 2
Starożytne cywilizacje Bliskiego Wschodu zadziwiają nawet dziś wysoko rozwiniętą techniką budowy systemów kanalizacyjnych. Dowodzą tego bogate wykopaliska archeologiczne, dzięki którym wiemy, że w tym okresie obok kanałów ściekowych budowano także spłukiwane toalety oraz łaźnie.
Zrzut ścieków odbywał się głównie do rzek lub dołów odstojnikowych. Znane są jednak także systemy kanalizacyjne zakończone studniami chłonnymi (Rys. 3) oraz zbiornikami wykonanymi z beczek drewnianych (Rys. 3a).
Rys. 3
Rys.3a
Zdobycze cywilizacji Bliskiego Wschodu wykorzystywano później w starożytnej Grecji oraz Rzymie. W VII wieku p.n.e. powstał w Rzymie system odprowadzania ścieków do Tybru zwany Cloaca Maxima (Rys. 4), który istnieje i działa po dziś dzień.
Rys. 4
W pozostałej części Europy świadomość potrzeby budowy i rozwoju kanalizacji zrodziła się dużo później. Niechlubnym świadectwem braku higieny dawnych europejczyków jest właśnie fakt braku jakichkolwiek systemów odprowadzania ścieków z domostw czy miast - gdy w innych regionach świata takie systemy działały już z powodzeniem od wieków. Właściwie dopiero rewolucja przemysłowa, szybki rozwój miast, wybuchające często epidemie chorób zakaźnych dziesiątkujące ludność, doprowadziły do zwrócenia uwagi na problem ścieków.
Na terenach Polski (będących wówczas pod zaborami) kanalizację dużych miast rozpoczęto w XIX w. Pierwsze skanalizowane miasta to Gdańsk, Kraków, Wrocław, Warszawa i później na początku XX w. Lwów, Radom oraz Włocławek. Materiałem dominującym przy budowie kolektorów była cegła (większe średnice kanałów) oraz rury kamionkowe (przy mniejszych średnicach). Później pojawił się beton, żelbet, żeliwo oraz piaskowiec.
W chwili obecnej zastosowanie w budowie systemów kanalizacji znalazło wiele materiałów, wytwarzanych między innymi na bazie tworzyw sztucznych. Trwałość tych konstrukcji nie jest jednak jeszcze sprawdzona i określona. Na przestrzeni wielu wieków tak, jak to przedstawiłem powyżej, prawdziwemu sprawdzianowi zostały poddane systemy wykonane na bazie surowców i materiałów naturalnych: kamionka, kamień, żeliwo oraz beton. Sprawdzian ten wypadł bardzo pomyślnie i daje gwarancje, że zastosowanie takich materiałów do budowy sieci kanalizacyjnych zaowocuje wieloletnią, bezproblemową ich eksploatacją.
Literatura:
- Cezary Madryas, Andrzej Kolonko, Leszek Wysocki - Konstrukcje przewodów kanalizacyjnych
- Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej, Wrocław 2002